Υπερκόπωση: Συνέπειες και αντιμετώπιση

Ο σύγχρονος τρόπος ζωής με τις συνεχώς αυξανόμενες απαιτήσεις, υποχρεώνει όλο και περισσότερους ανθρώπους να εργάζονται πιο πολλές ώρες και να κοιμούνται λιγότερο.

Η υπερκόπωση που καταλήγει στο σύνδρομο εργασιακής εξουθένωσης (burn out) είναι αιτία ψυχικής και σωματικής καταπόνησης των εργαζομένων, λαθών που κάποτε είναι τραγικά, ατυχημάτων, απώλειας παραγωγικότητας και κερδοφορίας των εταιριών.

Η έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση της υπερκόπωσης και του συνδρόμου εργασιακής εξουθένωσης, βελτιώνει τόσο την ποιότητα ζωής των υπαλλήλων και των επαγγελματιών όπως επίσης και την αποδοτικότητα των εργοδοτικών οργανισμών.

Η κούραση στο χώρο εργασίας μπορεί να οδηγήσει σε τραγικές καταστάσεις λόγω του αυξημένου κινδύνου για ατυχήματα, τραυματισμούς και προβλήματα υγείας. Παράγοντες όπως το στρες και ο υπερβολικός φόρτος εργασίας αυξάνουν την κούραση και δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος που μειώνει την αποδοτικότητα του εργαζομένου και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ατυχήματα και τραγικά λάθη.

Τα ατυχήματα και οι τραυματισμοί στο χώρο εργασίας που προκύπτουν λόγω κούρασης δημιουργούν ένα τεράστιο οικονομικό βάρος και ένα δυσβάσταχτο κοινωνικό πρόβλημα. Η κούραση των εργαζομένων αποτελεί την κύρια και άμεση αιτία για το 18% όλων των ατυχημάτων και τραυματισμών στους χώρους εργασίας.

Υπολογίζεται επίσης ότι 25% όλων των δυστυχημάτων στους αυτοκινητόδρομους οφείλονται στην κούραση. Τα δυστυχήματα που προκαλούνται από οδηγούς φορτηγών που είναι κουρασμένοι λόγω έλλειψης ύπνου μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαρά.

Το σύνδρομο της εργασιακής εξουθένωσης χαρακτηρίζεται από μια κατάσταση σωματικής, συναισθηματικής και πνευματικής εξάντλησης. Προκαλείται λόγω μακροχρόνιας εργασίας κάτω από ιδιαίτερα απαιτητικές συνθήκες.

Εργαζόμενοι που αφοσιώνονται πλήρως στη δουλειά τους, που είναι ευσυνείδητοι και δυσκολεύονται να διαχωρίζουν την επαγγελματική τους ενασχόληση από την προσωπική τους ζωή, είναι πιο εύκολο να προσβληθούν από το εν λόγω σύνδρομο.

Το σύνδρομο μπορεί να προσβάλει άτομα από πολλούς επαγγελματικούς τομείς με απαιτήσεις και ευθύνες. Όμως ορισμένοι επαγγελματίες όπως οι γιατροί, οι νοσηλευτές, οι δάσκαλοι, οι καθηγητές, οι αστυνομικοί, αυτοί που προσφέρουν συμβουλευτικές υπηρεσίες ή ακόμη αυτοί που έχουν μια μονότονη δουλειά, παρουσιάζουν συχνότερα το σύνδρομο της εργασιακής εξουθένωσης.

Τι μπορεί να γίνει για την αντιμετώπιση του προβλήματος; Οι ειδικοί του προβλήματος προτείνουν διάφορα μέτρα που θα πρέπει να ληφθούν:

1. Ρύθμιση, έλεγχος και μείωση των ωρών εργασίας σε επαγγέλματα υψηλού κινδύνου όπως γιατροί, νοσηλευτές, πιλότοι, οδηγοί
   
   
2. Αξιολόγηση του εργατικού δυναμικού των εταιρειών, με στόχο να βρεθούν τα πλέον κατάλληλα ωράρια για αυτούς που να είναι το λιγότερο κουραστικά και να βελτιώνουν την αποδοτικότητα και ασφάλεια τους
   
   
3. Να παρέχεται εκπαίδευση στους εργαζομένους στο χώρο εργασίας για τρόπους μείωσης των κινδύνων που συνδέονται με την επαγγελματική τους δραστηριότητα
   
   
4. Να γίνονται περιοδικά στους χώρους εργασίας αξιολογήσεις της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων με στόχο την εφαρμογή προγραμμάτων που θα μειώνουν τον κίνδυνο ατυχημάτων λόγω του ανθρώπινου παράγοντα
   
   
5. Μέτρηση του επιπέδου κούρασης του εργαζομένου κατά τη διάρκεια των καθηκόντων του και παροχή εναλλακτικών ωραρίων εργασίας

Οι εργαζόμενοι είναι καλό να θυμούνται μερικές βασικές αρχές οι οποίες μπορούν να τους βοηθούν να προστατεύονται από την υπερκόπωση και το σύνδρομο εργασιακής εξουθένωσης:

Προτεραιότητες

Από το σύνολο των εργασιών που κάνουμε, το 20% παράγει το 80% της συνολικής αξίας του έργου που παράγουμε. Είναι λοιπόν πολύ σημαντικό να διαλέγουμε προσεκτικά αυτά που θα κάνουμε από το σύνολο αυτών που παρουσιάζονται και απαιτούν την προσοχή μας. Τα υπόλοιπα είναι καλύτερα να τα απομακρύνουμε ή να τα δίνουμε σε άλλους να τα κάνουν.

Μαθαίνοντας να επιλέγουμε και να δίνουμε την προσοχή μας στα πιο σημαντικά, θα εξοικονομούμε χρόνο και θα προστατεύουμε τον εαυτό μας, ενώ ταυτόχρονα θα είμαστε πιο αποτελεσματικοί.

Μην προσπαθείτε να τα κάνετε όλα. Διαλέγετε τα σημαντικότερα και επικεντρωθείτε σε αυτά.

Ελαστικότητα

Η ορθή χρήση του χρόνου απαιτεί να προβλέπουμε να αφήνουμε ελεύθερο χρόνο για απρόβλεπτα γεγονότα. Τα γεγονότα αυτά μπορούν να συμβούν τόσο στην επαγγελματική όσο και στην οικογενειακή ζωή.

Δεν βοηθά να βάζουμε πολλές δραστηριότητες σε περιορισμένο χρονικό διάστημα. Αναπόφευκτα κάνοντας αυτό, δημιουργούμε τις προϋποθέσεις πρόκλησης στρες.

Προσαρμογή

Όταν σχεδιάζουμε το καθημερινό μας πρόγραμμα, είναι απαραίτητο να αφήνουμε αρκετό ελεύθερο χρόνο από τη μια δουλειά που πρέπει να κάνουμε μέχρι την επόμενη. Η απουσία αρκετού χρόνου μεταξύ δύο πραγμάτων που πρέπει να γίνουν και οι δυσκολίες προσαρμογής στην εναλλαγή του αντικειμένου, είναι ικανές να μας προκαλούν υπερβολική ένταση.

Η χρόνια επανάληψη τέτοιων καταστάσεων μπορεί να οδηγεί σε υπέρβαση των ορίων αντοχής μας, συμβάλλοντας έτσι στο σύνδρομο εργασιακής εξουθένωσης.

Επικοινωνία

Η εντυπωσιακή πρόοδος στα τεχνολογικά μέσα επικοινωνίας, επιτρέπει στους εργαζομένους από οπουδήποτε και εάν ευρίσκονται, στο σπίτι ή αλλού, να έχουν επαφή με διάφορους τρόπους με το χώρο εργασίας, τους συναδέλφους τους και γενικά με το επαγγελματικό τους αντικείμενο.

Αυτό βέβαια μπορεί να είναι εξαιρετικά χρήσιμο. Χρειάζεται όμως μέτρο για να μη μετατρέπεται οποιαδήποτε στιγμή, στο σπίτι, στις διακοπές, στην ψυχαγωγία, μια επιπρόσθετη πηγή έντασης και αύξησης της κούρασης.

Φιλτράρισμα

Είναι αναπόφευκτο ότι καθημερινά πολλοί θέλουν να έρχονται σε επαφή μαζί μας. Η προστασία του Σαββατοκύριακου μας, από αυτές τις επαφές είναι επιθυμητή. Εάν δεν είναι δυνατόν, τότε ένα αυστηρό φιλτράρισμα με επιλογή μόνο των πλέον απαραίτητων συνομιλιών, επιβάλλεται.

Το ίδιο βέβαια είναι καλό να γίνεται και κατά τις υπόλοιπες μέρες της εβδομάδες. Η προσοχή στον τομέα αυτό εξοικονομεί ενέργεια, επιτρέπει περισσότερη χαλάρωση και προστατεύει από το σύνδρομο εργασιακής εξουθένωσης.

Χρόνος για την οικογένεια

Η προσωπική επαφή δεν μπορεί να αντικατασταθεί από κανένα μέσο επικοινωνίας. Αυτό ισχύει τόσο για τον επαγγελματικό χώρο όσο και για την οικογένεια.

Όμως για την οικογένεια, η αφιέρωση χρόνου για προσωπική επαφή, για να γίνονται δραστηριότητες ή να τρώνε όλα τα μέλη της οικογένειας μαζί, είναι καθοριστικός παράγοντας για τη βελτίωση της ψυχικής κατάστασης του εργαζομένου. Η καλή οικογενειακή κατάσταση και η υποστήριξη που μπορεί να υπάρχει, προστατεύουν από την εργασιακή εξουθένωση.

Δημιουργικότητα

Η αφιέρωση χρόνου για δημιουργικές δραστηριότητες, για ψυχαγωγία, για αθλητισμό, συμβάλλουν τα μέγιστα στην καταπολέμηση της εργασιακής εξουθένωσης. Επιτρέπουν τη χαλάρωση, ξεκουράζουν, ανανεώνουν την ψυχική δύναμη. Μετά από μια τέτοια αναζωογόνηση, η επανεξέταση δύσκολων προβλημάτων, δίνει μια νέα προοπτική με καλύτερες πιθανότητες επίλυσης δύσκολων προβλημάτων.

Η υπερκόπωση και το σύνδρομο εργασιακής εξουθένωσης είναι σύνθετα προβλήματα. Η αντιμετώπιση τους, χρειάζεται ενέργειες από τους εργαζόμενους, τους επαγγελματίες αλλά και από τους εργοδότες. Οι προσπάθειες για την πρόληψη και επίλυση των προβλημάτων αυτών, πρέπει να είναι συνεχείς και οι καρποί της επιτυχίας θα είναι σημαντικοί για όλους όσοι εμπλέκονται.

Βιβλιογραφία

1. Centers for Disease Control and Prevention
2. National Institute for Occupational Safety and Health
3. American College of Occupational and Environmental Medicine